Wat doe je op een regenachtige dag in het zuiden van Zweden? Wij reden langs het provinciestadje Älmhult en gingen naar het IKEA Museum.
Het staat in de eerste winkel van IKEA, en dat zie je: het is klein. Drie verdiepingen, en in twee uur ben je er doorheen. Probeer dat maar eens in een van hun winkels. Voor de deur staat de betonnen variant van de wereldberoemde Klippan-bank, want beton kan beter tegen de regen.
Van crisis naar kans: Democratic Design
Binnen loop je door de geschiedenis van het bedrijf. Die begint na de Tweede Wereldoorlog, wanneer er in Zweden een tekort aan woningen is. De overheid wil in tien jaar een miljoen appartementen bouwen en start een onderzoek naar hoe mensen hun huis gebruiken. Er komen basisregels voor waar keukens aan moeten voldoen, en de standaard in iedere nieuwe woning is een eigen toilet en stromend water.
IKEA-oprichter Ingmar Kamprad ziet dat er voldoende bedrijven zijn om die voorzieningen aan te leggen, maar ziet een gat in de inrichting. Al die nieuwe huizen moeten ook van meubels worden voorzien en dat gaat hij doen. En hij denkt groot, dus hij gaat meubels maken voor iedereen.
Meubels voor iedereen, IKEA noemt het nu Democratic Design. Het gaat om bruikbaarheid, degelijkheid en vooral betaalbaarheid. Wat de bruikbaarheid van een opbergkast echt bepaalt en hoe robuust een stoel echt moet zijn weet je alleen als je echt begrijpt hoe jouw klanten hun huis gebruiken.
En zelfs als je de grootste meubelfabrikant ter wereld bent, ben je daar nooit klaar mee: sinds 2014 doet IKEA wereldwijd onderzoek naar hoe mensen hun huis gebruiken. Daarmee heeft IKEA in de afgelopen 10 jaar meer dan 250.000 mensen uit meer dan 40 landen gesproken over hun huis en hoe ze dat gebruiken. Iedereen kan de resultaten inzien in het IKEA Life at Home Report. Zeer de moeite waard, ook vanuit cultureel perspectief.
Dat intrigeert me: zelfs als je zo groot bent als IKEA, moet je je elke dag weer afvragen hoe je relevant blijft voor je klanten.
Van productie naar ervaring
Voor de massa ontwerpen betekent dat betaalbaarheid cruciaal is. En daarom zitten de kostenexperts vanaf het allereerste begin betrokken in het ontwerpproces. Productie en logistiek zijn net zo belangrijk als eisen die de klant er straks aan stelt als het meubel in de woning staat. Dus stapelen of zelf monteren met de beroemde inbussleutel zitten vanaf de eerste schets in het ontwerp.
Zelf sjouwen, zelf naar huis brengen en zelf in elkaar zetten. Daar kies je voor en IKEA helpt je daarbij door het zo te ontwerpen dat zelf vervoeren en monteren zo makkelijk mogelijk is. Want wat je zelf doet, hoef je niet te betalen.
Het huidige concept was er niet vanaf het begin. Het is ontstaan in 1970. Toen brandde de grootste IKEA-winkel in Stockholm af. Onder leiding van Hans Ax stond er in 194 dagen een nieuwe, volgens een nieuw concept: een zelfbedieningsmagazijn, waarmee IKEA zijn logistieke kosten beperkte en de prijzen laag kon houden. Dat is nu de standaard in elke vestiging.
De lange route is een keuze
En daar moest ik aan denken toen ik na twee uur weer buiten stond. In het museum ben je er snel doorheen. In een winkel niet. Je loopt door de hele winkel, daarna door het magazijn, en halverwege zit het restaurant. Altijd. Want voor je het magazijn in gaat heb je even tijd nodig om te bepalen wat je daar op je karretje gaat zetten.
Het is niet per ongeluk, het is ontworpen. De lange route door de showroom is er niet per ongeluk ingelopen, het is bedacht en geoptimaliseerd. Met op de juiste plekken afleiding, en op andere plekken even rust. IKEA gelooft dat het voor jou én voor henzelf het beste past bij het concept als jij de tijd neemt, en het ontwerp faciliteert dat.
Er zijn doorsteekjes, want IKEA is er ook voor wie precies weet wat hij nodig heeft. Maar de basis is dat je rondloopt, kijkt en kiest. En onderweg regelen ze wat daarvoor nodig is. Keuzes maken gaat beter als je weet dat je kinderen intussen plezier hebben. Daarom is er Småland. En het restaurant zit niet voor niets halverwege, net voor het magazijn waar het zware werk begint. Het is goedkoop, want daar hoeft IKEA het geld niet te verdienen. Daar heeft de meubelaankoop ondersteuning nodig.
Ik denk dat dit de kern is. Frictie die je overkomt, zoals een website die vastloopt of een levering die niet komt, is irritatie. Frictie die je zelf ontwerpt is een keuze. En een reis die heel soepel verloopt, laat je veel beslissingen onbewust nemen. Bij IKEA word je gedwongen er tijd aan te besteden. Daardoor neem je bewuste beslissingen.
Onderweg loop je dezelfde zoektocht als IKEA zelf al decennia doet: uitzoeken hoe je wilt leven, en welke meubels daarbij horen. Het museum laat zien dat IKEA daar nooit mee klaar is. De winkel geeft jou de tijd om er zelf mee aan de slag te gaan.
Terug naar het museum
Een belangrijk onderdeel van de beleving waren de huiskamers van vroeger, met de meubels erin. Je ziet er de meubels uit je jeugd en de all-time stars, waarvan de betonnen Klippan-banken voor de deur het onverwoestbare bewijs vormen. Bijna iedereen heeft wel iets van IKEA in huis, ik ook, dus het is herkenbaar. En de ouderwetse beeldbuistelevisie neemt in die kamers de dominante plek in. Nu hangt iedereen een platte tv aan de muur, en we zijn bijna vergeten hoeveel ruimte zo’n ding vroeger opeiste.
Het museum voelt gastvrij en ongedwongen, en dat is precies wat IKEA wil overbrengen.
Kortom, ben je in het zuiden van Zweden, geef het IKEA Museum een bezoekje en laat je inspireren. Het kost 60 SEK (5 euro), kinderen tot 18 jaar kosten niets, je mag je elektrische auto gratis laden en je kan onbeperkt koffie drinken in het restaurant.